Thương gửi người trẻ trưởng thành trong mê cung,
Khi Tết Dương lịch đã trôi vào quên lãng, và giá rét vương giăng trên các cánh đồng rau củ tươi nõn ngoại thành mà hơi xuân của Tết Nguyên đán vẫn còn e ấp nơi đầu cành mai vàng cứng cỏi hay nhành đào hồng phai, chúng ta ở đây, trong cái khoảnh khắc lơ lửng ấy- không còn là ngày làm việc, chưa thực sự là dịp nghỉ ngơi; chúng ta gọi đó là ‘khoảng lặng giữa hiệp’, một không gian ngừng ngắt mơ hồ, nơi ta chưa kịp bước tới song cũng không thể quay lại.
Có phải em cũng đang ở đó, trong căn phòng im lặng của chính mình, giữa những kế hoạch học tập, những khóa học trực tuyến chất đống, những mục tiêu hừng hực tự đặt ra và cảm giác mệt mỏi miên man không tên? Ta muốn trở thành một chủ thể của sự thành tựu, kẻ không ngừng lao về phía trước, chiếm lĩnh tri thức, hoàn thiện bản thân. Nhưng chính trong lúc này, ta chợt nhận ra mình đang đánh mất những “khoảng giao thời” quý giá. Mọi phút giây đều bị biến thành thời gian sản xuất, mọi sự nghỉ ngơi đều mang cảm giác tội lỗi, và mọi sự “dở dang” đều bị xem là thất bại thảm hại.
Chẳng hề có ai khống chế hoặc cưỡng ép, ta đang tự khai thác bản thân một cách tàn nhẫn. Ta học không phải vì sự tò mò nguyên thủy mà do nỗi sợ bị bỏ lại, bởi áp lực phải thành công, và mong muốn thiết tha được công nhận. Và rồi, bản thân ta rơi vào trạng thái kiệt sức: một sự mệt mỏi sâu thẳm, một nỗi bất an khôn dò rằng dù có chạy bao xa, ta vẫn chỉ quanh quẩn trong mê cung do chính mình tạo tác. Có những lúc, ta chợt hụt hẫng, hoang mang, như kẻ lạc trong rừng sâu không có la bàn; cảm thấy không ai vạch đường cho cả, ta phải tự phác thảo lộ trình chiếm lĩnh tri thức, và đôi khi, ta nghi ngờ liệu mình có đang đi đúng hướng?
Học tập ở người trưởng thành ,vì thế, không còn là hành trình tuyến tính đơn thuần. Nó là một cuộc chiến nội tâm đầy nghịch lý: vừa khao khát kiến thức, vừa sợ hãi sự nông cạn; vừa muốn vươn tới mục tiêu “khai sáng” để thoát khỏi vô minh bằng tư duy độc lập và dũng cảm lại vừa lo sợ mình sẽ rơi vào “sự ngu dốt tri thức” khi bị cuốn vào vòng xoáy của thông tin rác, bằng cấp rỗng, và những chiến tích ảo.
Tháng Hai này, ta muốn nói với em rằng: hãy cho phép mình được *dở dang*; cho phép mình có những khoảng lửng lơ, những giây phút không mục đích, những suy tư không hướng đến thành tựu. Bởi chính trong những khoảng trống lừng lẫy ấy, sự học đích thực có thể nảy mầm; không phải thứ học vì sản xuất, phô diễn mà là thứ học vì giải thoát, nhằm đoạn tận khổ đau, đặng thấu hiểu bản thân và thế giới.
Sự học đích thực không phải là cuộc chạy đua không ngừng nghỉ mà là khả năng dừng lại, nhìn sâu, rồi tự nghiêm cẩn chất vấn: Ta đang học vì điều gì? Tri thức này có giải phóng ta, hay chỉ trói ta chặt thêm vào guồng máy thành tích? Hãy dũng cảm từ chối trở thành nô lệ của chính khát vọng thành công. Hãy tìm lại cảm xúc nguyên sơ nhất của việc học: nỗi tò mò, niềm vui khám phá, và sự kết nối có ý nghĩa với cuộc sống.
Tháng Hai này, khi xuân chưa bén hẳn, hãy coi khoảnh khắc ‘giữa hiệp’ này như một món quà. Một cơ hội để ta thở, để ta nhìn lại bản đồ hành trình, và để ta tự nhủ: khai minh không phải là điểm đến mà là cách ta đi đường; với sự tỉnh thức, với lòng trắc ẩn dành cho bản thân, và với dũng khí được là một kẻ “chưa xong”, vẫn đang tìm kiếm, trong thế giới đầy những áp lực hoàn hảo.
Ta viết cho em, cũng là viết cho chính ta, trong không gian ngắn chật mà vừa vặn của tháng Hai. Hãy cứ mơ hồ đôi chút, rồi đưa chân bước tiếp thôi; không phải như một chủ- thể- thành- tựu mệt mỏi mà như một người học trưởng thành biết mình cần gì, và biết mình xứng đáng được nghỉ ngơi trước khi lại lên đường hăm hở.
Một người đồng hành trong mê cung,
Chân Thuần Nhân Ngô Toàn
N.T—