Chào các bạn.
Thông lệ thường niên, chúng ta đều có một cuộc ẩn cư (retreat) 3 ngày 2 đêm lấy mốc là Chủ nhật cuối cùng của năm. Không đơn giản là dịp tổng kết hay ôn luyện, các chuyến retreat luôn kết hợp đi chơi ngoài trời, tới một địa điểm lạ đầy thử thách (lên rừng, xuống biển, leo núi, băng đồi, ngồi thiền, ngắm sao, trốn rét,…) với những hoạt động xiển dương tinh thần của Nhóm: chăm sóc, nâng đỡ, và phản tư.
Năm nay, mới đầu tháng Sáu này, Ban tổ chức đã có thông báo mời gọi đăng ký, kèm lưu ý nó là dự án kéo dài 6 tháng chứ không phải là một cuộc gặp gỡ vui vẻ ngắn ngày; và đến thời hạn hôm nay, chẳng nhiều bạn tham gia và không đủ số lượng dự tính…
Có một cảm thán khá ám ảnh: ‘Cứ rứa hoài…’. Nó mang sắc thái rất đời; một nụ cười nhẹ, một cái lắc đầu, một chút lay động, một chút ngao ngán, một chút hy vọng rằng lần này có lẽ sẽ khác. Điều thú vị, tuy ‘Cứ rứa hoài’ chẳng chứa sắc thái bi kịch song nó đưa ta tới bồn chồn trước tính lặp của đời người; có vẻ chạm vào một dây thần kinh khác, không hỏi ‘ý nghĩa chi đây’ mà nó khiến thao thức rằng ‘mình có đang sống lại cùng một câu chuyện mà không hay biết không’.
Và trong bối cảnh toàn bộ cuộc khảo sát về bồn chồn, tôi ngờ rằng ‘Cứ rứa hoài’ không phải lời kết luận; nó tựa một tiếng gõ cửa rất dân dã của biện biệt; không lên án, không giải thích, không giải thoát, chỉ khẽ chỉ tay vào một vòng lặp đang diễn ra rồi hỏi, với chút u mặc hài hước và chút thương người: ‘Thiệt là cứ hoài răng’ (Có thật cứ mãi vậy à). Chính khoảng cà tửng ấy mới làm bồn chồn; bởi nó chưa khép lại thành câu trả lời mà vẫn để dành chỗ cho khả thể xuất hiện điều gì đó khác…
Nhóm chúng ta trải khắp ba miền đất nước, có lực lượng thành viên tham gia và hậu thuẫn ủng hộ thật ấn tượng. Ban đầu, nếu chỉ nhìn theo logic ‘một tổ chức tốt ắt phải bền vững’ thì mình sẽ vô thức biến độ dài thành tiêu chuẩn của giá trị, nhưng thực tại không hề vận hành như vậy. Có những tổ chức sống lay lắt rất lâu, có những tổ chức rực rỡ rồi kết thúc đúng lúc; có những tổ chức tan rã song điều chúng gieo lại vẫn tiếp tục sống trong con người. Vậy thì ‘còn tồn tại’ và ‘còn sống’ đâu phải lúc nào cũng là một. Thiển nghĩ, đây là phân biệt rất quan trọng; vì giữa hai thái cực còn có biểu hiện lửng lơ, kiểu tổ chức hoạt động cầm chừng, đến hẹn lại lên. Và giống mọi sự ở đời, tương tự quan hệ đứt gánh, đến lúc tổ chức phải tan thôi.
Chưa bao giờ chúng ta kết nối với nhiều người đến thế nhưng lại có quá ít người đích thực đồng hành bên cạnh. Một tổ chức giải thể hiếm khi chỉ vì một quyết định; đó thường là một tiến trình tích luỹ. Và nên chú tâm đi tìm hình thái của tiến trình, chứ chẳng dò kiếm thủ phạm, nếu câu hỏi là ‘Điều gì đã tích luỹ để đưa đến biến cố này?’.
Bản chất vô thường không làm giảm giá trị của một cấu trúc; chính vì hữu hạn nên cấu trúc ấy cần được chăm sóc trong từng cuộc gặp. Và khi đã kết thúc, câu hỏi không còn là ‘Làm sao giữ nó tồn tại’ mà là ‘Trong suốt thời gian nó hiện hữu, điều gì thực sự đã được hình thành, được trao truyền và tiếp tục sống sau khi hình thức ấy không còn?’.
Là Nhóm học Tâm lý Ứng dụng thiện nguyện hướng đến cộng đồng, e chừng chúng ta biết rằng dấu hiệu của một thiết chế trị liệu trưởng thành không phải là không bao giờ tan mà là khi đến lúc kết thúc, cả hai (thân chủ- trị liệu viên) có thể để nó kết thúc mà không cần phủ nhận giá trị của những gì từng tồn tại. Đó là điều rất khó, bởi con người thường đi về hai cực (hoặc níu kéo quá lâu, hoặc sau khi chia tay thì coi như tất cả đều vô nghĩa); trong khi đời sống dường như phong phú hơn hai cực ấy.
Chúng ta hãy nhìn Nhóm học Tâm lý Ứng dụng như một hình thức sống chung với lịch sử, quy luật, sức bền và cả những điểm dễ tổn thương của chính nó. Một cuộc gặp có thể hữu hạn mà vẫn trọn vẹn; một tổ chức có thể giải thể mà di sản vẫn tiếp tục.
Nhóm chúng ta ra đời đã hơn 10 năm rồi. Có những điều hoàn thành sứ mệnh của mình không phải nhờ tồn tại mãi mà bằng cách để lại một *sự thành hình* đủ sâu để người khác tiếp tục sống và làm việc theo một cách khác, ngay cả khi hình thức ban đầu đã lặng lẽ khép lại.
Tri ân, hoan hỉ, và tạm biệt.
Chân Thuần Nhân Ngô Toàn
N.T